Karper in Nederland

Overzicht van karper, beheer en visserijkundig onderzoek in Nederland.

17 apr 2015

Het karpervissen in Nederland is populair. Vissers jagen op karper met een penhengel of kiezen voor meerdaagse sessies in tenten. Voor veel sportvissers hoort karpervissen bij hun leven. Voor de hengelsport blijft de karper een van de belangrijkste soorten in binnenwater.

Drie- tot vierhonderdduizend sportvissers vissen op karper. Voor tienduizenden is karpervissen in 2014 een way of life. Karper levert jaarlijks circa 100 miljoen euro aan omzet en ongeveer 800 mensjaren werkgelegenheid.

Weerstand

Voor een goed karperbestand vraagt het beheer om planmatige keuzes en soms uitzet. Veel waterbeheerders reageren in het kader van de Kaderrichtlijn Water terughoudend op uitzettingen. Zij vragen zich af of karper inheems is of een exoot. Ze vrezen verdringing van andere soorten en bodemwoeling die water troebel maakt en plantengroei beïnvloedt.

Hengelsportorganisaties lopen vaak tegen deze weerstand aan bij pogingen om een aantrekkelijk karperbestand te realiseren of te behouden.

Inventarisatie visserijkundig onderzoek

De Sportvisunie verzamelde en verspreidde zoveel mogelijk bestaande visserijkundige onderzoeken over karper. Wereldwijd raadpleegden we studies. Dit leidde tot het rapport ‘Karper in Nederland’. Het rapport telt ruim 200 pagina’s en verwijst naar honderden visserijkundige onderzoeken. De Sportvisunie verspreidt het rapport digitaal binnen de hengelsport, naar overheden, water- en natuurbeheerders, adviesbureaus en onderzoeksinstituten.

Het rapport behandelt historie en verspreiding van karper, kweek en uitzettingen in Nederland, de invloed van karper op waterkwaliteit en ecosysteem, de KRW, sportvisserij en karper en het beheer van karper. Het volledige rapport vind je in vijf delen:

Resultaten

Geïntegreerd

De visserijkundige onderzoeken tonen dat karper in Nederland als inheems kan gelden. Kolonisatie vanuit het Rijnstroomgebied tijdens de Middeleeuwen is aannemelijk. Kweek en uitzettingen speelden mogelijk naast natuurlijke verspreiding een rol. Ontsnappingen en verwildering van gekweekte exemplaren droegen waarschijnlijk ook bij aan uitbreiding van het leefgebied.

In het rapport ‘Karper in Nederland’ bespreekt het team ook karperkweek en historische uitzettingen.

Gematigd

Karper past zich biologisch goed aan. De soort bewoont diverse habitats en volgt een levensstrategie die daarbij past. In sommige omstandigheden neemt karper een dominante positie in de visgemeenschap.

Studies uit vooral de Verenigde Staten en Australië wijzen op ongewenste effecten na introducties. Bij hoge dichtheden beïnvloedt karper het ecosysteem, de waterkwaliteit en andere vissoorten. Hoge dichtheden ontstaan door sterke natuurlijke rekrutering en productie.

In Nederland en West-Europa komt die sterke voortplanting bijna niet voor. Klimaat en fysisch-chemische omstandigheden remmen groei. Predatie speelt ook een rol. Alleen in enkele brakke wateren en zoute polders kan karper van nature sterk voorkomen, waar snoek ontbreekt.

Omdat natuurlijke aanwas in Nederland meestal laag blijft, zet de visrechthebbende soms karper uit. Dit verbetert de sportvismogelijkheden.

Karperuitzet tijdens een beheeractie.

Bodem

Karper zoekt een deel van zijn voedsel in de bodem. Die voedselzoeking zorgt bij veel vissen voor enige bodemwoeling. Bodemwoeling beïnvloedt helderheid en plantenbegroeiing. Ook andere factoren beïnvloeden dit: andere vissen, kreeftachtigen, scheepvaart, recreatie en windwerking.

Planmatig visserijkundig beheer voorkomt dat karper een ongewenste invloed uitoefent op helderheid, plantengroei en leefruimtes van andere soorten.

Waterkwaliteit en welzijn

De bijdrage van lokaas aan nutriënten (fosfor) ligt in de meeste wateren onder 1%. Die bijdrage blijft daarmee marginaal voor de waterkwaliteit.

Karper is een vitale soort. Visserijkundig onderzoek toont dat goed behandelen bij catch-and-release de overleving sterk verhoogt, vaak rond de 100%.

Standpunten karperbeheer van de Sportvisunie

Op basis van de visserijkundige inventarisatie kiest de Sportvisunie de volgende aanpak:

Planmatig en verantwoordelijk

Uitzet van vis hoort in planmatig visstandbeheer. Uitzet moet passen bij waterbeheer en functies van het water. Planmatig beheer volgt de cyclus: inventariseren, analyseren, beheren en monitoren. Sportvissers en hengelsportorganisaties vullen dit zo goed mogelijk in. Waar nodig stemmen zij af met de waterbeheerder.

Helder plantenrijk water

In heldere, plantenrijke wateren heeft een karperbiomassa onder 100 kg/ha weinig effect. Dit geldt als de biomassa bestaat uit grotere, laagproductieve dieren (vanaf circa 4 jaar).

Bij veel kleine, productieve karpers (1, 2 kg per vis) ontstaan negatieve effecten. Dan kan het aantal karpers oplopen tot 50, 100 per hectare, met nadelige gevolgen voor vegetatie en ecosysteem. Als voorzorg adviseren we in zulke wateren een maximum van 80 kg karper per hectare, opgebouwd uit grotere dieren.

Grote, troebele wateren

In grote, troebele en kunstmatige wateren (rivieren, kanalen, stedelijk gebied) kan een veel hogere karperbiomassa voorkomen zonder direct ecologische problemen. Praktisch gezien realiseer je zulke hoge bestanden niet met uitzet vanwege de kosten. In speciale karpervijvers zijn 200, 600 kg/ha wel mogelijk.

KRW-maatlat

De KRW-maatlat voor karper vraagt herziening. De maatlat rust op te weinig representatieve studies. Ze schakelt brasem en karper vaak door elkaar. Dat nuanceert het beeld niet. Ook het verschil tussen stilstaand en stromend water roept vragen op.

Ziekten

Karper kan ziekten dragen, zoals KHV en KSD. Die ziektes kunnen grote sterfte veroorzaken. Daarom raadt de Sportvisunie voorzichtigheid aan. Vissers zetten gevangen karper terug in hetzelfde water. Ongebreidelde uitzet van pootvis verdient geen aanbeveling. Overweeg of gekweekte vis een keurmerk moet krijgen.

Lees ook

Specifieke keuzes voor karperbeheer hangen van het water af. Gebruik dit overzicht bij lokale beheerplannen en monitor de effecten op soortensamenstelling en plantenrijkdom.