Wat bedoelen we met ‘exoten’?
Over het woord exoot is best wat discussie. In Nederland wordt vaak de lijn aangehouden: een exoot is een soort die niet op eigen kracht Nederland heeft bereikt, maar (bedoeld of onbedoeld) door menselijk handelen hier terecht is gekomen. In soortenregisters zie je ook gradaties, bijvoorbeeld soorten die zich al langer voortplanten en 'ingeburgerd' raken.
Welke soorten zien we vaker?
De lijst met nieuwkomers is de afgelopen decennia gegroeid. Denk aan soorten zoals roofblei, blauwband, zonnebaars en meerdere grondelsoorten (zoals zwartbek-, marmer- en Kesslers grondel). Vooral die grondels kunnen in rivieren en verbonden wateren enorm dominant worden. Zo werd de zwartbekgrondel voor het eerst in Nederland waargenomen in 2004 en is hij in veel grote wateren inmiddels zeer algemeen.
Hoe komen ze hier?
Een belangrijk 'snelwegmoment' voor verspreiding is de verbinding tussen stroomgebieden. Veel Ponto-Kaspische soorten (waaronder grondels) zijn mede via de route Rijn–Donau Europa doorgetrokken. De verbinding via het Main-Donaukanaal (volledig geopend in 1992) wordt daarbij vaak genoemd.
Wat zijn de gevolgen voor de visstand?
Exoten kunnen overlast geven en druk zetten op inheemse soorten. Grondels staan bekend als opportunistische eters en kunnen zich tegoed doen aan eitjes en larven van andere vissen. Tegelijk zie je in de praktijk vaak een patroon: eerst een snelle piek (alles zit vol), daarna stabilisatie — en soms zelfs afname, omdat roofvissen en visetende vogels ze als voedsel ontdekken. Over die mogelijke afname van zwartbekgrondel zijn ook aanwijzingen beschreven. Hoe snel dat nieuwe evenwicht ontstaat, verschilt per water en is lastig te sturen.
Gewenste exoten: soms bewust beheer
Niet elke exoot is per definitie een probleem. De roofblei is voor veel sportvissers juist een geliefde sportvis. En de graskarper is een bijzonder geval: die wordt soms doelgericht ingezet om waterplantenoverlast te beperken. Belangrijk daarbij is dat graskarper zich in Nederland doorgaans niet op natuurlijke wijze voortplant, maar bij hoge aantallen wél effect kan hebben op het ecosysteem.
